Historia

Rys historyczny Polskiej Parafii w Stoke-on-Trent

Do wybuchu II wojny światowej Wielka Brytania nie była miejscem masowej emigracji Polaków. Dopiero klęska Francji w 1940 roku sprawiła, że Wyspy Brytyjskie stały się ostoją dla oddziałów Wojska Polskiego oraz siedzibą legalnych władz Rzeczypospolitej na uchodźstwie. Tragiczne w skutkach decyzje podjęte podczas konferencji w Jałcie i Poczdamie uniemożliwiły żołnierzom Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie powrót do Ojczyzny. Po wojnie, w obawie przed represjami i prześladowaniami w komunistycznej Polsce, podporządkowanej ZSRR, pozostały tam również dziesiątki tysięcy uchodźców cywilnych. Na mocy decyzji władz brytyjskich całość polskich sił wojskowych znalazła się na terytorium Wielkiej Brytanii do roku 1946, w tym także żołnierze 2. Korpusu Polskiego¹.

W latach 1947–1951, po demobilizacji i wyborze życia na emigracji, w Blackshaw Moor osiedlono tysiące żołnierzy 2. Korpusu Polskiego wraz z rodzinami. Powstało tam centrum życia społecznego i kulturalnego, a posługę duszpasterską pełnił ks. Górski, który wspierał żołnierzy i ich bliskich duchowo oraz emocjonalnie.

W 1948 roku opiekę nad wspólnotą przejął ks. kan. Paweł Sargiewicz. W 1950 roku otrzymał on specjalne błogosławieństwo papieskie – wydarzenie to uznaje się za początek parafii w Stoke-on-Trent. W Blackshaw Moor urządził kaplicę pw. Chrystusa Ukrzyżowanego, w której przez wiele lat odprawiał Msze św. w niedziele i święta. To wokół tej kaplicy koncentrowało się życie religijne Polaków mieszkających w okolicach Stoke-on-Trent i Newcastle-under-Lyme. Nabożeństwa odprawiał także w kościele St. Patrick w Newcastle, jednak z powodu dużego rozproszenia wiernych i trudności z dojazdem uczestniczyła w nich jedynie połowa polskiej społeczności. Ks. Sargiewicz prowadził również naukę religii dla dzieci w polskiej szkole, starając się pobudzić rodaków do większej aktywności religijnej i społecznej. Początki tej wspólnoty parafialnej były trudne, lecz stopniowo nabierała ona coraz większej żywotności².

Dnia 1 września 1967 roku parafia przeżyła bolesny cios – ks. Paweł Sargiewicz zginął tragicznie w wypadku samochodowym. Po jego śmierci tymczasową opiekę duszpasterską sprawował ks. dr Jan Lisowski, a następnie proboszczem został o. Serafin Stanisław Potoczny OFM.

W 1969 roku, za jego posługi, parafia zakupiła budynek w dzielnicy Longton, który po remoncie stał się Polskim Domem Parafialnym. Urządzono w nim kaplicę pw. Matki Bożej Częstochowskiej i św. Maksymiliana M. Kolbego. Miejsce to szybko stało się centrum życia religijnego i kulturalnego Polaków w regionie.

Kolejny ważny rozdział rozpoczął się w 1973 roku, gdy proboszczem został o. Franciszek Manswet Smalcerz. W czasie jego posługi odbyło się uroczyste poświęcenie kaplicy oraz obchody 25-lecia parafii, którym przewodniczył bp Władysław Rubin, późniejszy kardynał. W 1988 roku wspólnota gościła także bp. Szczepana Wesołego – delegata prymasa Polski ds. duszpasterstwa emigracyjnego.

O. Manswet pełnił posługę do 1993 roku, a jego następcą został ks. Franciszek Sasinowski SChr z Towarzystwa Chrystusowego. W pracy duszpasterskiej wspierał go o. Hilary Szpilka OFM, który w kolejnych latach, 1996–2002, przejął urząd proboszcza w Stoke-on-Trent.

W 2003 roku proboszczem został ks. Jacek Wesołowski SChr, a rok później jego miejsce zajął ks. Bogdan Łukuć z Zakonu Kanoników Regularnych Laterańskich. Był to czas narastających trudności finansowych, a budynek w Longton coraz bardziej niszczał.

W latach 2008–2011 parafią kierował ks. Jerzy Tyc, emerytowany kapelan armii amerykańskiej. Za jego posługi, za zgodą Polskiej Misji Katolickiej, przeniesiono siedzibę parafii do Fenton. Następnymi proboszczami byli ks. Paweł Szatlewski (2011–2012) oraz o. Wacław Szura OFM (2012–2013).

W 2014 roku proboszczem został ks. Piotr Froelich. Jego ważnym dziełem było sfinalizowanie sprzedaży ośrodka w Longton. Uzyskane środki przeznaczono na zakup domu pod wynajem dla rodaków, co ustabilizowało sytuację finansową parafii i umożliwiło odrodzenie jej życia wspólnotowego.

Od września 2017 roku do lipca 2025 roku funkcję proboszcza pełnił ks. Jacek Jabłoński.

Od 1 sierpnia 2025 roku duszpasterzem parafii jest ks. Mateusz Starczewski.

---